De Arizona-coalitie heeft niet zomaar wat besparingen doorgevoerd. Deze regering heeft gigantische gaten geslagen in onze sociale bescherming om fiscaal het stervend neoliberalisme aan een infuus te leggen. We leven plots in een paradigma waarin de sociaal zwakkeren geen recht meer hebben op een comfortabel leven. Zij bestaan louter nog om op zinloze wijze te worden gedisciplineerd. De middenklasse zal ook het risico lopen om sociaal gedeclasseerd te worden. Onze (klein)kinderen zullen onvermijdelijk de vergaande gevolgen voelen en ondergaan.
Jef Maes is ex-federaal secretaris van het ABVV en auteur van het boek “Onze sociale zekerheid. Ervaringen en voorstellen”. Men kan hem contacteren via jefmaes01@gmail.com om lezingen te geven over de pensioenhervorming of de sociale zekerheid.
Amper 12 jaar geleden kwamen de sociale partners en de regering tot een akkoord om eenzelfde ontslagbescherming in te voeren voor arbeiders en bedienden. Wanneer iemand veel anciënniteit had opgebouwd, kon de baas die persoon niet meer zomaar op straat gooien. Stel: u geeft gedurende 34 jaar het beste van uzelf op een bepaalde werkplaats. Maar dan gebeurt het ondenkbare: u wordt afgedankt op uw 60ste levensjaar. Tot voor kort zou u dan onder het stelsel van het “brugpensioen” zijn gevallen. Dit stelsel maakte dat u in de regel 80% van uw vroegere netto-inkomen en volledige pensioenrechten behield. In 2025 is dat brugpensioen niet alleen afgeschaft. Uw ontslagbescherming zal in de toekomst ook beperkt worden tot maximum 1 jaar. In dit scenario tot uw 61ste levensjaar. Vervolgens krijgt u maximaal 2 jaar een werkloosheidsuitkering. Op de gezegende leeftijd van 63 jaar mag u dan met hangende pootjes naar het OCMW. Indien uw partner nog een inkomen kan verwerven of u vlijtig hebt gespaard voor uw oude dag, dan krijgt u van deze instantie welgeteld 0 euro. Indien u reeds enige pech hebt gekend in het leven, dan zal een schamel leefloontje van 876 euro u in leven moeten houden. Overleven op het meest primaire niveau, niet leven. Ondertussen bouwt u ook geen pensioenrechten meer op, waardoor u automatisch zal moeten wachten tot uw 67ste om slechts een onvolledig pensioentje te mogen krijgen.
Dat fictief volledig pensioentje riskeert een kwart lager uit te vallen dan vandaag. Niet alleen omdat de Arizona-coalitie daar gemiddeld 9,2% op bespaarde. Maar vooral omdat deze regering voor het eerst de welvaartsaanpassingen volledig schrapte. Die aanpassingen waren een historische verwezenlijking van de vakbonden. Toen de syndicale beweging eind jaren 1990 vaststelde dat een doorsnee pensioen nog maar 34% van een gemiddeld inkomen bedroeg, en een werkloosheidsuitkering zelfs nog maar een kwart, organiseerde zij een campagne om die uitkeringen te koppelen aan ons gemiddeld welvaartspeil. In 2004 organiseerde de vakbeweging vier grote manifestaties om uiteindelijk dat welvaartsmechanisme af te dwingen. Dat mechanisme maakte dat de bonden door tweejaarlijkse onderhandelingen de armoede deden dalen van 18% naar 11%. Twintig jaar later is de Arizona-coalitie de eerste regering die dat mechanisme heeft afgeschaft. Het zal aartsmoeilijk worden om dat terug te krijgen, omdat deze regering stelt dat zij nog bijkomend 30 miljard euro moet besparen. Het Planbureau berekende onlangs dat de werknemerspensioenen tegen 2070 een kwart lager zullen liggen wanneer dit mechanisme niet wordt heringevoerd.
Ambtenaren zullen nog meer moeten inboeten aan pensioeninkomen. Reeds onder Willem I verkregen zij een speciaal statuut. Nu worden zij gedownsized tot het niveau van de private sector, maar dan zonder de bijkomende extralegale voordelen tijdens de werkende periode. Dat pensioen is dan weer veruit het laagste in West-Europa. We lopen het risico, de prognose van de Europese Commissie volgend, dat in 2070 ons wettelijk pensioen lager zal liggen dan in Spanje. Tegen 2070 is alleszins het ambtenarenpensioen een relikwie uit het verleden.
Voor mensen met een “zwaar beroep” – ploeg- en nachtarbeiders, bouwvakkers, etc. – bestond het brugpensioen vanaf 60 jaar. Dat is niet alleen afgeschaft, er komt ook niets in de plaats. Het is twijfelachtig dat iemand ouder dan 60 jaar in staat is om pakweg muren te metsen. Elke medicus zal u weten te vertellen dat zware arbeid een enorme impact heeft op het menselijk lichaam. De afschaffing geldt tevens voor het rijdend spoorwegpersoneel, een job die notoir bekend staat voor haar onregelmatige werkuren.
Onze pensioenen mochten dan behoren tot de laagste in West-Europa, ze waren wel heel solidair. Mensen die de pech hadden niet meer te kunnen werken, omwille van werkloosheid of ziekte, behielden hun volledige pensioenrechten. Men noemt dat de “gelijkgestelde rechten”. Daar was al een beetje aan gemorreld bij de langdurig werklozen. Nu gaan ze op de schop. Indien u tijdens uw loopbaan nog meer dan 20% aan gelijkgestelde rechten hebt, tellen die niet meer mee voor uw pensioen. 30% van de werknemers zullen hierdoor een kwart minder pensioen krijgen. Gemiddeld verliezen ze meer dan 300 euro per maand.
In het verleden werd deeltijds werk erg gestimuleerd, onder meer door de christendemocraat Miet Smet. Wanneer een volledig werkloze deeltijds het werk hervatte, kon hij of zij onder bepaalde voorwaarden niet alleen een aanvullende werkloosheidsuitkering krijgen, maar kon die persoon ook volledige pensioenrechten behouden. Men noemde dat “deeltijds met behoud van rechten”. Tienduizenden mensen, vooral vrouwen die tal van zorgtaken op zich namen, hadden dat statuut. Nu riskeren deze mensen niet alleen een pensioenmalus op te lopen indien ze vervroegd op pensioen gaan. Ze zitten ook in de gevarenzone dat een deel van hun gelijkgestelde rechten niet meer telt voor hun pensioen. Met terugwerkende kracht wordt contractbreuk gepleegd tegenover deze mensen.
De 194.000 langdurig werklozen die uitgesloten worden, zijn onbetwistbaar het grootste slachtoffer van deze regering. In Vlaanderen was 45% “niet-toeleidbaar tot de arbeidsmarkt” verklaard door de VDAB. Deze toekenning gebeurt pas na een lang en slopend administratief proces van verificatie door een batterij aan geneesheren. Op een blauwe maandag opperde Vooruit het vluchtige idee om deze mensen een “basisbaan” te geven, onwetend over welke zware medische oorzaken aan de basis liggen van deze toekenning. Uiteindelijk worden ook deze kwetsbare mensen sociaal uitgesloten zonder enig perspectief. Zij verliezen niet alleen hun werkloosheidsuitkering. Zij bouwen ook geen pensioenrechten meer op terwijl ze een eventueel leefloon ontvangen. Zij zullen ook moeten wachten tot hun 67ste levensjaar om een zeer laag pensioen te krijgen.
Voor het eerst wordt u ook extra gestraft indien u ziek valt. Onder druk van het sociale middenveld gaf de regering nu toch de garantie dat ziekte geen impact heeft op de pensioenmalus. Maar u riskeert toch nog altijd langer te moeten werken. Met pensioen gaan op 60-jarige leeftijd met 42 loopbaanjaren kan alleen maar wanneer u elk jaar minstens 234 effectieve dagen hebt gewerkt. Een hypothetische casus illustreert de rampzalige impact van deze manier van rekenen. Indien u op uw 18de begon te werken, en u wordt vervolgens ziek tussen september 2026 en mei 2027, dan moet u 2 jaar langer wachten op uw wettelijk pensioen. In dit geval telt ziekte immers niet meer mee als gewerkte dagen. Uitsluitend het moederschapsverlof werd – opnieuw aangepast door druk van de vakbonden – erkend. De mannen worden wel benadeeld, want het vaderschapsverlof zal niet meetellen.
Veel patiënten werden terecht massaal ziek verklaard tot hun pensioen. Zij kregen allemaal dit statuut na een eindeloze medische en administratieve mallemolen te hebben doorlopen. De minister van Volksgezondheid denkt daarentegen dat hij de blinden zal kunnen laten zien en de lammen laten lopen. Vastgestelde medische feiten zijn van geen tel om hem af te brengen van de idée fixe om 1,9 miljard euro te besparen in de arbeidsongeschiktheidsuitkeringen. Hij wil 100.000 langdurig zieken opnieuw aan het werk zetten tegen 2029. Niet dat plots medische technologie pakweg een schizoaffectieve stoornis of neuropathie kan genezen. Het heil wordt gezocht in nog een nieuwe laag aan administratieve controlemechanismen. Geen medicus weet wat de meerwaarde is van het nog meer stress aanjagen. Medische experts stellen overigens dat een dergelijke budgettaire visie totaal onhaalbaar is, vermits “niet-toeleidbare” personen na een uitgesponnen portie administratieve ellende arbeidsongeschikt zullen worden verklaard.
De mannelijke bevolking zal “vrijwillig” 360 overuren per jaar kunnen presteren. De achturendag – ingevoerd door de wet van 21 juni 1921 – is plots verdwenen. Deze overuren worden niet belast om de mannen een financiële wortel voor ogen te houden. De vrouwelijke partner zal meer op deeltijdbasis moeten werken om alle zorgtaken op zich te kunnen nemen. De Arizona-regering heeft om die reden zeer kleine uurroosters wettelijk mogelijk gemaakt. Een vrouw kan hierbij geen overlevings- of echtscheidingspensioen meer krijgen indien de echtgenoot sterft of de scheiding aanvraagt.
In totaal zal er meer dan 20 miljard euro worden bespaard op onze collectieve welvaart. De grootste besparing valt te vinden in de pensioenen (11 miljard), gevolgd door de schrapping van de welvaartsaanpassingen (2,8 miljard), de uitsluiting van de werklozen (1,92 miljard), de langdurig zieken (1,9 miljard), en de centenindex (1,6 miljard). Ook op het vlak van leefloon en gezondheidszorg wordt bespaard, en de index van de uitkeringen wordt 3 maanden uitgesteld. Daartegenover krijgen de bedrijven 5 miljard: 1,7 miljard bijdrageverlaging, uitbreiding van studenten- en flexijobs (2,5 miljard) en de helft van de centenindex (800 miljoen). Indien alles verloopt zoals gepland, betalen de vermogenden slechts 2,25 miljard: meerwaardebelasting 0,5 miljard; DBI-aftrek 0,35 miljard; effectentaks 0,5 miljard; managementvennootschappen 0,3 miljard; beperking van de interestaftrek 0,3 miljard.
We maken dus een reactionaire terugkeer naar de vroege 20ste eeuw mee. De sociale kosten van de deregulering van arbeid zullen integraal betaald worden door de werkende klassen.