Snoeien om te bloeien?

Minder bussen in Vervoerregio Antwerpen ten koste van reizigers

Wegens krimpende budgetten moet De Lijn, in het kader van efficiëntie, alweer snoeien. De Vlaamse subsidies worden nog maar eens verlaagd, dit jaar met 30 à 40 miljoen euro. Daarnaast wordt de exploitatiesubsidie van De Lijn al jaren niet geïndexeerd, in tegenstelling tot de kosten aan lonen en vergoedingen aan pachters.

Wegens minder middelen snoeit De Lijn gewoontegetrouw in het aanbod, volgens de logica dat minder lijnen voor een beter rendement zouden zorgen. Dat dit ten koste gaat van de reizigers, lijkt een verwaarloosbaar neveneffect. Hoe kan je een succesvol bedrijf zijn, als klantvriendelijkheid telkens een ondergeschikte prioriteit blijkt? De modal shift is al bijna 10 jaar beslist Vlaams beleid. De realiteit vandaag is dat er meer gefietst wordt, maar ook dat het aantal autokilometers blijft groeien en dat het openbaar vervoer in het verdomhoekje zit. Hoe kan je als beleid een modal shift realiseren, als je het openbaar vervoer verder afbouwt?

In 2026 kiest De Lijn ervoor om alle bussen met minder dan acht reizigers af te schaffen of ze samen te voegen met andere lijnen. Die strategie wordt in alle vervoerregio’s in Vlaanderen toegepast. We geven een aantal voorbeelden uit de Antwerpse vervoerregio.

Duffel en Hove verliezen hun bus naar Berchem. De halfuurdienst tussen Hove en Boechout valt weg, omdat lijn 51 wordt omgelegd. De Luchtbal verliest lijn 99. In de Voorkempen verliest Halle al haar bussen. De bussen tussen Sint-Job en Broechem en tussen Brecht en Oostmalle verdwijnen. Een aantal spitsdiensten in de haven en in de omgeving Wuustwezel – Nieuwmoer worden uitgedund. Het samenvoegen van lijn 20 met lijn 42 naar Lier, leidt tot minder bussen vanuit Borsbeek, al rijdt die nu wel tot het Centraal Station in Antwerpen. Lijn 34 vanuit Wijnegem, Wommelgem, Borsbeek en Mortsel wordt slechts in stukken vervangen door de lijnen 52/53, 17 en 22. Deze opsomming is niet volledig. 

Laat ons één voorbeeld van dichterbij bekijken. Het Universitair Ziekenhuis Antwerpen (UZA) is een topbestemming die 50 jaar geleden gebouwd is op een locatie zonder station of tramhalte in de buurt. Het resultaat is een slechte modal split voor personeel, patiënten en bezoekers. De omgeving kreunt onder dat verkeer. Ter vergelijking: aan het UZ Gent rijdt de tram door de campus, en het UMC Utrecht ligt pal naast het grootste station van Nederland. De Lijn daarentegen blijft ondertussen snoeien in het busaanbod richting UZA en Campus Drie Eiken. Zo vervalt voor inwoners van Borsbeek, Mortsel, Kontich, Lint en Hoboken de busverbinding naar het UZA-ziekenhuis en de UA-universiteitscampus. Patiënten en studenten uit vele gemeenten hebben straks geen rechtstreekse verbinding meer naar UZA en UA. Ervaring leert dat wie moet overstappen, veel tijd riskeert te verliezen.

Hoe kan je klanten lokken als je het aanbod afbouwt? Wij hebben altijd gedacht dat reizigersvervoer de corebusiness was van De Lijn. De Lijn zou al ontzettend aan rendement winnen door efficiënter te plannen. Denk maar aan het enorm aantal lege ritten richting stelplaats, of aan de LEZ-boetes in plaats van elektrische bussen in te zetten. Dat gaat toch in tegen het abc van goed beleid? Een ander voorbeeld is het schrappen van buslijnen richting NMBS-station Noorderkempen. Door het uitgedunde en vaak weinig betrouwbare treinaanbod zijn er minder busreizigers die een aansluiting nodig hebben, met als gevolg dat ook buslijnen geschrapt worden. 

In Zwitserland kan elke reiziger met één ticket van A naar B reizen, met trein, tram, bus of deelfietsen. De Zwitserse overheid legt alle aanbieders van openbaar vervoer op om met elkaar te overleggen, en om hun aanbod op elkaar af te stemmen (lijnen, tarieven, aansluitingen, hoppinpunten, etc.). In Vlaanderen beschouwt de overheid dit als een lichtend voorbeeld. De realiteit is daar nog miljoenen reizigerskilometers van verwijderd. Terwijl overheid en vervoersmaatschappijen elkaar met de vinger wijzen, gaat de afbouw immers onverminderd door. Raar maar waar: zonder degelijk aanbod haken reizigers af.