Opinie
Marc Rigaux
Voorzitter Masereelfonds Antwerpen
Of hoe de economie van de aandacht het politieke bewustzijn van een onderdrukte en leeggezogen werkende klasse bedwelmt ten dienste van de alleenheerschappij van de hyperkapitalisten….
De klassenbewustwording, meer dan ooit het werk van een mondiale solidaire voorhoede…. Van sociale tegenmacht naar mondiaal arbeidersverzet.
*De achtergrond
(1) Een wereldbrede verpaupering van de werkende klasse of het prachtige bulletin van decennia ongebreidelde heerschappij van de markt. De fascisering als het sublieme eindresultaat van het onvolprezen neoliberalisme en van het even schitterende socialisme van de derde weg… of wat te doen als de economische onderdrukking op zichzelf de kapitalist niet meer gerust stelt. Een gemilitariseerde repressie in het verschiet?
(2) De geprogrammeerde verpaupering van de werkende klasse: een wereldwijd fenomeen van morele en materiële verachting en verwerping van de arbeidende gemeenschap in al zijn verscheidenheid. De slavernij, het kolonialisme, het structureel racisme en het flexibilisme en precarisme, terug van nooit weggeweest.
(3) Het hyperkapitalisme en het technologisch imperialisme: twee kanten van eenzelfde medaille… Wanneer winstmaximalisatie nog maar eens rijmt op machtsconcentratie. The race to the bottom al ingezet?
(4) Het consumerisme: een door de AI ondersteunde schijn van de wil te verbruiken, die een materiële welstand en moreel welzijn moet suggereren… en het klassenbewustzijn bedwelmt… of de schijn van consumeren als surrogaat.
(5) De economie van de aandacht of de vermomming van wat in wezen grondstof is voor de artificiële intelligentie in een consument. Een door de ‘big tech’ opgevoerd dupe-spel…
(6) De klassenbewustwording, meer dan ooit het werk van een mondiale solidaire elite. Het communistisch manifest met zijn “proletariërs aller landen verenigt u”, meer dan ooit een actuele leidraad …
(7) De overstap naar een duurzame solidaire samenleving: een zaak van ecologische en sociale hoogdringendheid of waar voor de hyperkapitalist het schoentje knelt… De geprogrammeerde zelfdestructie van het kapitalisme als virtuele deadline… De waardigheid van de werkende mens in al zijn verscheidenheid herstellen.
*De strijd om en over de informatie en informatisering als opstap naar de klassenstrijd ….
Informatie, bekendheid en macht. Berichten over de beleving van het kapitalisme en van het neoliberalisme, het voorwerp van een machtsstrijd of toch? Het doodzwijgen van de verpaupering van de werkende klasse doorbreken als primaire voorwaarde om het klassenbewustzijn te herstellen.
- Informatie, bekendheid en macht. Algemene inleidende beschouwing.
De these van de maakbaarheid van informatie is allicht nog nooit zo evident gebleken als tijdens de laatste decennia. Met als kroonstuk van de informatisering de Artificiële Intelligentie beschikken en beslissen de Info-giganten over het ontstaan, bestaan en activeren van wat de samenleving als informatie te verwerken zal krijgen. Feiten op zich betreffen slechts informatie als ze met enige bekendheid voor de omgeving mogen en kunnen worden omringd. Zo geschiedt het frequent dat sommige gebeurtenissen, omstandigheden of zelfs onderzoeksrapporten van enige bekendheid verstoken blijven. Waardoor ze voor de ganse of voor onderdelen van de samenleving een bestaan lijken te missen. Het verlenen of toelaten te verlenen van bekendheid maakt dus vaker het voorwerp uit van een stille en vaak verdoken strijd tussen heersende machtsstructuren en tegenmachten: dit is meer dan eens het geval als het om het kwalificeren van de gevolgen van het kapitalisme en neoliberalisme gaat.
Het fenomeen van het al dan niet gunnen van enige bekendheid aan feiten en omstandigheden is natuurlijk niet nieuw. Het is omzeggens even oud als het in de samenleving ageren van machtsconcentraties en de bijhorende netwerken. In deze versterkt de informatisering niet enkel de praktijk en verbreding, de uitdieping en de intensifiëring en versnelling van de interactie. Doch de informatisering bevordert uiteraard vooral ook de wereldwijde concentratie van de beslissing over het lot van info in de handen van enkele big-tech-giganten. Wat uiteraard de liberaal politieke samenleving opzadelt met een majeur probleem van grondrechten en van het aanhouden van een minimale schijn van burgerlijke politieke democratie en van rechtsstaat … Op één en ander komen we verder in dit opiniestuk nog terug, ondermeer omdat het rechtstreeks raakt aan de kapitalistische onderwerping en uitbuiting van de werkende klasse wereldwijd… en het dan ook een wezenlijk element vormt van de analyse van de onderwerping van een adequate arbeidersmacht. Anders gesteld, de strijd om en over de informatie en informatisering is niet meer en niet minder dan de opstap naar de klassenstrijd en bijgevolg finaal ook naar de omschakeling naar een solidaire en duurzame samenleving.
- Het doodzwijgen van de verpaupering van de werkende klasse doorbreken.
Afrekenen met het consumerisme en met de schijn van sociale welstand en -welzijn. ‘
Zwijgen als vermoord’. Dit gezegde vat zeer goed de attitude van de neoliberale en neofascistische regeerders samen, die nu al decennialang vermijden of zelfs weigeren te rapporteren naar de bevolking toe over de werkelijke dimensie van de algemene verarming van de burgers ingevolge een ongebreidelde heerschappij van de markt over de maatschappelijke verhoudingen of over de jarenlange loonblokkering en trucage van de loonindexering. Om dan nog te zwijgen over het stelselmatig ontmantelen van het stelsel van sociale zekerheid en sociale vergoedingen. Getuigen over de terugkeer van de rauwe armoede en dakloosheid onder de bevolking is dan uiteraard helemaal taboe voor de verdedigers van het neoliberale en neofascistische beleid. Teksten en getuigenissen over de sociale teloorgang worden politiek verstopt als ze al niet worden verzwegen of hun bekendmaking gereduceerd of gemarginaliseerd zien….
De internationale rapporten over de wereldwijde gruwel van een niet aflatend kolonialisme, structureel racisme, slavernij en verwoesting van het natuurlijke environment in de (derde) wereld zijn trouwens eenzelfde lot beschoren. En dan hebben we het niet enkel over de rapportering door de gespecialiseerde Ngo’s, maar ook over de zeer officiële publicaties van de Verenigde Naties.
De politiek van ellende en miserie verzwijgen vormt dus de algemene gedragslijn, die de hyperkapitalisten en big-tech-giganten opleggen aan hun politieke sympathisanten en vazallen doorheen en dankzij hun wereldwijde geïndividualiseerde en geïnformatiseerde netwerken.
Meer nog, ze zetten in op een conditionering van de in ellende en miserie gedompelde bevolking, die ze overladen met aandacht en boodschappen als zouden ze consumptiegeile burgers vormen… Waardoor ze de indruk krijgen toch van een zekere welstand te kunnen genieten… Hopen te kunnen verbruiken aanmoedigen om bij de verarmde bevolking een illusie van welstand en welzijn op te roepen en te onderhouden is dus meer dan ooit de boodschap om de werkende klasse af te houden van de vaststelling van zijn stelselmatige onderdrukking en uitbuiting. Voornoemde praktijk duidt men vaak aan met de term ‘consumerisme’
- De greep van de big-tech op de werkers doorbreken door het consumerisme te onderkennen en te bestrijden: een oefening in drie tijden….
Vooreerst dienen de oorzaken van het consumerisme geduid door de link tussen informatie, kapitaal en macht te beschrijven. Voorts dient nagegaan hoe de informatisering de overstap van een in wezen in ruimte gelimiteerde verankering van het kapitalisme naar een mondiaal hyperkapitalisme mogelijk maakte. Tenslotte rijst de vraag hoe het arbeidersverzet de muur van het consumerisme kan slopen om de ontvoogding van de werkende klasse wereldwijd voor te bereiden met de opstap naar een duurzame solidaire samenleving in het verschiet….
A. De intieme verwevenheid van kapitaal, informatie en macht als opstap naar het consumerisme.
Het is eigen aan het systeem dat in het kapitalisme de beschikker over het kapitaal de heerschappij heeft over de productiemiddelen en beslist over het lot van de productie. Hij kiest dus eveneens of en onder welke vorm hij arbeid wil gebruiken in zijn productieschema. De kapitaalbezitter is dus onbetwist ook een bezitter van macht in die zin dat hij het vermogen heeft anderen te dwingen tot handelen of niet. Het al dan niet verstrekken van informatie over zijn doen en laten behoort bijgevolg tot de aan zijn macht gerelateerde bevoegdheden. Macht uitoefenen kan dus niet zonder te informeren over zijn wil. In die zin betreffen kapitaal, macht en informatie één geheel. Uiteraard is de informatie waarover we het nu hebben onmiddellijk aan het bezitten van kapitaal verbonden. En heeft het op het eerste gezicht slechts weinig te maken met de hiervoor bedoelde informatie binnen het consumerisme. Alhoewel. Niets verhindert de kapitalist zijn kapitaal aan te wenden om informatie voort te brengen en van informatie handelswaar te maken.
De natuurlijke verwevenheid tussen kapitaal, macht en informatie maakt dus een soliede basis uit die de informatica zal toelaten de reikwijdte van het informeren danig te vergroten en te verbreden. Zoals het vooral ook de diverse dimensies van de interactie zal doen groeien. Maar daar raken we zondermeer aan de grote omwenteling die de informatisering gedurende de laatste decennia heeft op gang getrokken. Ondanks een verwoede en aangehouden poging om het waardenneutraal te laten uitschijnen, verloopt het informatiseringsproces allesbehalve waardenvrij en koestert het die waarden, die de macht van de big-tech vestigen en versterken. En dit geldt inzonderheid voor de algoritmes, die de operationele kern vormen van de artificiële intelligentie.
B. De informatisering en de overstap van een in wezen in de ruimte beperkte markteconomie naar het huidige hyperkapitalisme. Of wanneer de toegepaste wetenschap de winstmaximalisatie en machtsconcentratie dient om de weg te effenen naar een veralgemeende en systematische wereldbrede uitbuiting van de werkende klasse en naar een zesde extinctie van het aardse leven.
De enorme schaalvergroting van de kapitalistische markteconomie tijdens de laatste vijf decennia betreft het gecombineerd gevolg van fundamentele ontwikkelingen van politieke, economische, juridische aard maar uiteraard vooral informatica-gelinkte wetenschappelijke vooruitgang. Deze leiden tot geglobaliseerde markt- en machtsverhoudingen en tot een concentratie van kapitaal en macht zonder voorga, wat men met de term ‘hyperkapitalisme’ kan duiden. De macht in handen van de hyperkapitalisten is zo overweldigend dat ze zich van de nationale en supranationale structuren kunnen bevrijden om een eigen zuiver op macht gegronde mondiale orde op te leggen. Het is in deze context dat de informaticabedrijven zich zo zullen ontwikkelen dat ze vanuit een technologische randondersteuning gestaag hun greep op het nieuwe kapitalisme zullen vergroten en versterken. Zo erg zelfs dat hun dominantie het kenmerk wordt van een nieuwsoortig kapitalisme. Een en ander is niet zonder gevolg gebleven voor de vorige economische politieke en juridische structuren: de ontmanteling van de nationale liberale parlementaire stelsels en van de daarbij horende rechtsstaat als collaterale schade; de leegroof door het hyperkapitaal wereldwijd van het publieke domein; een stille maar daarom niet minder werkelijke vermolming van een op recht, grondrechten en humanitair recht internationaal en nationaal gegronde maatschappelijke ordening; het wegkwijnen van de nationale staat als corrector van de vrije markteconomie, met daaraan gelinkt een verpulvering van de waardering van de sociale emancipatie van de werkende bevolking en van het begin van respect voor de ecologische duurzaamheid. Dat de corrigerende functie van de staat sterk verminderd of zelfs verdwenen lijkt, heeft uiteraard alles te maken met de uitholling van de liberale parlementaire democratie door een geglobaliseerde agressieve neoliberale dominantie van de markt. Bovendien leidde de geglobaliseerde concentratie van kapitaal tot een geglobaliseerde concentratie van macht, waarvan de decentrale nationale machtsstructuren de dupe werden. Hetgeen het ondoelmatig worden van nationale sociale tegenmachten verklaart. Een en ander moet de werkende klasse aanzetten tot een reflectie over nieuwe vormen van arbeidersverzet en vooral ook tot het ontwikkelen van een solidair en duurzaam beleidsperspectief.
C. De muur van het consumerisme slopen als opstap naar een maatschappijwissel.
Omtrent de ontnuchterende werkelijkheid achter de dubbelzinnigheid en de perversie van wat men lyrisch ‘de economie van de aandacht’ is gaan noemen. Maar ook omtrent de dringende en dwingende nood voor het arbeidersverzet om te reflecteren over nieuwe meer adequate instrumenten van (tegen)machtsontwikkeling en over de essentie van de nieuwe duurzame en solidaire samenleving als beleidsperspectief.
De overstap van het postindustrieel kapitalisme naar dat van de big-tech effende de weg naar de dominantie van de artificiële intelligentie, die op zijn beurt voor een prominent belang zorgde van het virtuele in de maatschappelijke verhoudingen. We denken ondermeer aan de Bitcoin en de door de AI uitgedachte en uitgebrachte ‘informatie’, die vaak geen uitstaans heeft met de analoge realiteit, maar desniettemin het menselijk gedrag ingrijpend kan beïnvloeden. Meer nog, we zijn op een punt gekomen dat de groei van het kapitalisme in grote mate bepaald wordt door het vermogen van de artificiële intelligentie om zich te vervolmaken en zich bijgevolg nog meer te verzelfstandigen. Een belangrijke parameter hierbij is de omvang van ‘de voeding van het systeem’ door nieuwe gegevens van zogenaamde mogelijke nieuwe gebruikers. Vanwaar de drang van de big-tech om burgers over de ganse planeet aan te spreken met voorstellen om te consumeren. In werkelijkheid zijn de big-tech niet echt uit op nieuwe gebruikers maar vooral op nieuwe gegevens -zeg maar grondstof- voor de vervolmaking en versterking van hun systeem. Of hoe de burgers zich wereldwijd gedegradeerd zien tot grondstof of hoe we getuige zijn van het door de kapitaal doorgevoerde ultieme kolonisatie. Naar de publieke opinie toe heet het dat ze uit zijn op door de technologie geassisteerde verbetering van het menselijk vermogen en dus van de levenskwaliteit. In werkelijkheid strekken de door hen afgestelde algoritmes ertoe de machtspositie van de big-tech te consolideren door de concentratie in hun handen van kapitaal exponentieel te laten groeien. De ganse oefening is in meer dan een opzicht desastreus voor de mensheid en voor de planeet in die mate zelfs dat de door de Verenigde Naties geaccrediteerde wetenschappelijke instanties mogen bevestigen dat de zesde uitdoving van het aardse leven aan de gang is. De wetenschappelijke prognoses van veertig jaar geleden op het stuk van de gevolgen van de opwarming voltrekken zich. De te weinige en te oppervlakkige maatregelen, afgesproken op de internationale klimaatconferenties zijn inderdaad niet van aard om de opwarming af te stoppen. Meer nog, ze worden door hyperkapitalisten genegeerd en zelfs tegen gewerkt. En ook daar krijgen de wetenschappers en hun voorspellingen gelijk. De kapitalistische markteconomie is in wezen niet geschikt om de problemen van het environment op te kunnen lossen. Telkens weer geven de kapitalisten inderdaad de voorrang aan de winstmaximalisatie en aan de aangroei van hun kapitaal en macht boven het algemeen belang van de mensheid en van de planeet. En de vaststelling geldt ook voor de ontwikkeling van de artificiële intelligentie, die de zeer vervuilende ontginning van zeldzame metalen nodig heeft en die bovendien door en met zijn werking de opwarming van de planeet danig doet toenemen. Voor de hyperkapitalisten is de keuze gemaakt: doorgaan met het bevorderen van de winstmaximalisatie en de concentratie van kapitaal en macht, ook al leidt dit onomwonden tot de vernietiging van het leefmilieu en van het leven en antropoceen zelf. Het lijkt er dus sterk op dat de marxistische stelling klopt die stelt dat de kapitalistische dynamiek niet anders kan dan leiden tot de zelfvernietiging van het systeem.
Doch zoals we het reeds meermaals eerder hebben aangevoerd zijn de gevolgen van de inwerking van de geglobaliseerde kapitalistische marktwerking op de menselijke samenleving minstens even desastreus. Het kapitalisme vormt niet enkel een misdaad tegen de mensheid, het is de negatie ervan. Gewapend met de artificiële intelligentie en met een wereldwijde geïndividualiseerde en geïnformatiseerde greep op de bevolking, organiseren de hyperkapitalisten de desintegratie van de samenleving door het sociaal weefsel te verpulveren. Alles wat de greep van de markt op de arbeid en op de werkenden in de weg staat wordt geviseerd. We schrijven de staat en het publieke domein, de liberale parlementaire democratie en de rechtsstaat en niet in het minst de in tegenmachten georganiseerde sociale emancipatie- bewegingen.
Dat het nu het behoud van een duurzame omgeving betreft of dat het nu de strijd voor een solidaire samenleving aangaat, telkens weer ligt de kern van de kapitalistische destructieve werking zeer dicht bij de controle en beheersing van de informatie. De door de arbeidersmacht geplande en gevoerde acties dienen dus primair het informatie-apparaat te viseren.
- De arbeidersmacht en de strijd tegen de kapitalistische hegemonie over de informatie als opstap naar de klassenstrijd en naar de duurzame solidaire samenleving.
De thematiek hebben we reeds aangesneden in vorige gepubliceerde opiniestukken (…). We denken hierbij ondermeer aan het stuk over de ‘Bouwstenen van een mondiaal arbeidersverzet’ en aan ‘Durven denken over een duurzame solidaire samenleving.’ Met daarin een pleidooi voor een Charter voor een duurzame en solidaire maatschappij. We beklemtoonden de noodzaak van het nieuwe arbeidersverzet om tussen te komen in de door de big-tech aangedreven informatiestromen. We onderstreepten reeds meermaals de urgentie voor de arbeidende gemeenschap om te reflecteren en na te denken over deze nieuwe machtsstructuren. Ook wezen we in deze context op het extreme belang van de studie van het recht, dat voor de actievoerders van het arbeidersverzet een bijkomende bescherming moet opleveren tegen de repressie van de fascistische criminelen waarmee de big-tech en de hyperkapitalisten zich nu al enige tijd mee omringen. Maar voor de legitimatie van het terechte verzet kan niet genoeg gewezen op het belang van de kwalificatie van het kapitalisme als misdaad tegen de mensheid met het VN-recht als referentie. Een en ander sorteert ook belangrijke politieke gevolgen. Het ondersteunen van het kapitalisme, nu nog een gedwongen onderwerping aan de macht van het geld, wordt door de kwalificatie het participeren aan het plegen van een misdaad. En met de kwalificatie als misdaad tegen de mensheid komen de kapitalisten nog goed weg.
Ze hebben door hun uitbuitingen, plunderingen en onderwerpingen immers op een overtuigende wijze duidelijk gemaakt dat ze de mensheid en de planeet in als multiculturele biotoop minachten, negeren en verachten van zo gauw hun persoonlijk profijt erdoor in het gedrang komt. Deze reeds eeuwenoude ervaring kan de werkende klasse enkel sterken in de overtuiging dat de toekomst van de mensheid en van de planeet uitsluitend duurzaam en solidair kan wezen.